Script support IE Browser

Dokuz Kumalak oyunu Orta Asya kökenli bir Türk Zeka Oyunudur. Oyunun en yaygın olarak oynandığı iki ülke Kazakistan ve Kırgızistan’dır. Çevre ülkelerde de bu ülkelerdeki kadar yaygın olmasa da oyun büyük oranda oynanmaktadır. Yaklaşık 10 yıldır sürdürülen oyunu Dünya’ya tanıtma ve yayma çalışmaları neticesinde oyun bugün Avrupa’nın bir çok ülkesinde, Amerika’da ve Afrika’da oynanmaktadır. Ülkemizde de Mangala Federasyonu çalışmaları ile oynanmaya başlamıştır. 

4000 yıllık Türk Zeka Oyunu olarak bahsedilen oyun aslında ülkemizde oynadığımız mangala oyunu değil, Dokuz Kumalak oyunudur. Dokuz Kumalak oyunu arkeolojik kazılarda bulunan Dokuz Kumalak kayasının yaşının tespit edilmesi ile ortaya koymuştur ki dünyanın en eski zeka oyunlarından biridir hatta en eskisidir. 

Şu anda Türkiye’de oynadığımız mangala oyunuyla kural benzerliklerine sahiptir. 

Dokuz Kumalak Oyunu Nasıl Oynanır?

Dokuz Kumalak oyunu iki oyuncu arasında her oyuncu için dokuz küçük kuyunun yan yana bulunduğu ve ayrıca her oyuncu için birer tane büyük kuyunun bulunduğu oyun tahtasında oynanır. Küçük kuyulara otağ, büyük kuyulara ise kazan adı verilir. 

Oyuna her otağa dokuzar adet taş yerleştirilerek başlanır. Otağlara oyun başında bırakılan dokuzar taşın haricinde her oyuncunun kazanında oyunun ilerleyen aşamalarında kullanmaları için bulunan birer adet farklı renkte tuz taşları vardır. 

Turnuvalarda oyuna kimin başlayacağına yapılan eşlendirmeye göre karar verilir. Eşlendirme kuralları turnuva yönergeleri ve talimatlarında verilir. Kişiler kendi aralarında oynadıklarında hangi tarafın başlayacağına kura ile karar verilebilir. 

Oyuna başlayan taraf ilk hamlesini istediği kuyusundan yapar. Kuyusundaki tüm taşları alır ve ilk taşını taşları aldığı kuyuya bırakarak elindeki tüm taşları saat yönünün tersinde otağlara dağıtır. Taş dağıtımı buraya kadar Türk Mangalası ile aynıdır ufak bir detay haricinde. Dokuz Kumalak oyununda taş dağıtan oyuncu ne kendi ne de rakibin kazanına hiç bir zaman için taş bırakmaz. Kazanlar sadece kurallar çerçevesinde kazanılan taşların biriktirilmesi içindir.  Eğer hamle yapılan kuyuda tek bir taş var ise Türk Mangalası oyunundaki gibi o taş bir sonraki kuyuya bırakılarak hamle yapılır. 

Dokuz Kumalak oyununda rakibinizden taş alabilmek için direkt olarak tek bir kural mevcuttur. Bu kuralda aynı Türk Mangalasında olduğu gibi dağıttınız taşlar ile son taşınızın rakibinizin kuyusundaki taş sayısını çift sayı yapmasıyla olur. Taşları dağıttığımızda elinizdeki son rakip otağlardan birine gelir ve bu kuyudaki taş sayısı çift sayı olursa bu otağdaki taşları alarak kazanınıza taşırsınız.

Oyunda “tuzduk”, “tuz”adı verilen özel bir kural vardır. Bu kural piyasada satılan bazı mangala takımları içerisinde yazan kale kuralı ile aynıdır. Burada Mangala Federasyonu’nun Türk Mangalası oyunu için kale adı verilen kuralı kabul etmediğini ve uygulamadığını bir kere daha belirtelim. Dokuz Kumalak’taki karşılığı olan tuzduk kuralına gelince oyunun herhangi bir anında taşlarınızı dağıttığınızda elinizdeki son taş rakibinizin otağına denk gelir ve buradaki taş sayısını üçe tamamlarsa buraya “tuzduk” kurmuş olursunuz. Tuzduk kurulan kuyu artık tuzduğun sahibine aittir yani buraya bırakılan bütün taşlar direkt olarak tuzduğun sahibinin kazanına bırakılmış olur. Fakat tuzduk kurmak için bazı özel kurallar daha vardır. Eğer rakibiniz sizden önce tuzduk kurduysa siz onun tuzduk kurduğu otağ numarasıyla aynı otağa tuzduk kuramazsınız. Yani rakibiniz sizin 3 numaralı otağınıza tuzduk kurduysa siz rakibinizin 3 numaralı kuyusuna tuzduk kuramazsınız. Bir diğer kural ise dokuz numaralı otağ ile ilgilidir. Her iki taraf içinde dokuz numaralı otağa tuzduk kurmak yasaktır. Bu kural Türk inanç sistemi ile bağdaştırılmaktadır. 

Oyun bu anlattığımız kurallar ile devam eder. Oyun sonuna gelindiğinde ise Türk Mangalasından ayrıldığı bir nokta daha öne çıkar. Bildiğiniz gibi Türk Mangalasında taşların bitiren taraf rakip kuyularda kalan taşlara sahip olmaktaydı. Dokuz Kumalak oyununda ise bu kural tamamen farklı uygulanmaktadır. Eğer oyun esnasında oyunculardan birinin taşı biter ise kontrol hamlesi denen hamle yapılır. Kontrol hamlesi taşları bitmeyen tarafın yapacağı hamledir. Bu hamle eğer rakip kuyulara taş geçirirse oyun devam eder. Taşları bitmeyen taraf istediği hamleyi yapmakta özgürdür, karşı tarafa taş geçirmek ZORUNLU DEĞİLDİR. Kontrol hamlesinden sonra halen bir tarafın otağlarında taş yoksa yani hamlesiz kalmışsa otağlarında taşı olan oyuncu taşlarını kendi kazanına taşır.

Oyunda beraberlik ve her iki taraftan birinin galibiyeti olarak 3 farklı sonuç mevcuttur. 81 taştan bir fazla taş alan taraf oyunu kazandığı için bir taraf 82 taşa ulaştığında oyuna devam edilmez. Oyun sonunda taşları bitmeyen taraf önündeki taşlara sahip olduğu için oyunda rakibe taş geçirmemek ve olabildiğince fazla hamle yapabilmek önemlidir. 

Oyunda bir otağdaki taşların dağıtılmasına yürüyüş denir. Yürüyüş sayısını hesaplamak yani hamle sayısını hesaplayabilmek stratejik önem taşımaktadır. 

  • Kısa tekrarlamak gerekirse “tuzduk” kuralı ve rakip kuyuyu çift yapma haricinde herhangi bir taş alma durumu yoktur. 
  • Taş dağıtırken kazanlara taş bırakılmaz. 
  • Oyun sonunda taşları biten ve hamlesiz kalan taraf rakibin kuyusunda kalan taşları ALAMAZ. Taşlar kime ait ise o oyuncunun kazanına gider. 

Dokuz Kumalak oyunun da notasyon?

Dokuz Kumalak oyununda notasyon Türk Mankalasında olduğu gibidir. Hamleye başladığımız yani taşları aldığımız kuyu numarasını, hamlenin bittiği kuyu numarası ile bitişik yazarız. 

Dokuz Kumalakta hazineye taş koyma olmadığı için sadece 1'den 9'a kadar rakamlar kullanılır. 

Tuz aldığınız hamlede yapılan hamlenin sonuna x işareti koyularak tuz alındığı belirtilir.